Geolodzy z Adelaide University odkryli w górach Flinders Ranges w Australii Południowej ślady gigantycznych podmorskich kanionów sprzed setek milionów lat. Według badaczy wahania poziomu oceanu stworzyły warunki, w których przetrwały skamieniałości jednych z najstarszych złożonych organizmów na Ziemi.
Skamieniałości, które zmieniły wiedzę o początkach życia
Flinders Ranges słyną z wyjątkowo bogatego zapisu kopalnego z późnego ediakaru, czyli okresu trwającego mniej więcej od 635 do 538,8 mln lat temu. To skamieniałości miękkotelnych organizmów, które żyły jeszcze przed późniejszą eksplozją różnorodności zwierząt. Naukowcy od dawna spierali się jednak o to, jak powstało podłoże pod warstwami skalnymi z tymi skamieniałościami i jaką rolę odegrały zmiany poziomu mórz.
Zespół kierowany przez dr Karol Faehnrich, geolożkę z Adelaide University, współpracował z South Australian Museum, University of California oraz Pomona College. Badacze zmapowali struktury geologiczne w całych górach Flinders Ranges, w tym w parku narodowym Nilpena Ediacara, aby odtworzyć dawny krajobraz i prześledzić, jak z czasem gromadziły się osady. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Earth and Planetary Science Letters”.
Kaniony głębokie na niemal 300 metrów
Mapowanie pokazało rozległe kaniony zorientowane w kierunku południowo-wschodnim. Sięgały one do 280 metrów głębokości i miały ponad 6 kilometrów szerokości. Ku południowemu wschodowi były na ogół szersze i głębsze.
Według zespołu powstały głównie wskutek erozji pod wodą, po znacznym spadku poziomu morza. Część form mogła się zacząć kształtować jeszcze nad poziomem morza, zanim zostały zalane. Kształt kanionów i rodzaj osadów, które je wypełniły, wskazują na silne podwodne prądy zdolne przenosić duże ilości materiału. Porównanie z dzisiejszymi kanionami podmorskimi skłoniło badaczy do wniosku, że erozja pod wodą wyjaśnia te formy lepiej niż działalność samych rzek. Ta druga hipoteza wymagałaby bowiem wyjątkowo głębokiego spadku poziomu morza albo znacznego wypiętrzenia lądu.
Podniesienie się morza otworzyło „okno” zachowania
Gdy poziom morza ponownie wzrósł, woda zalała krajobraz, a kaniony stopniowo wypełniły się osadami. Stworzyło to warunki, w których odłożyło się ogniwo Ediacara (Ediacara Member), warstwa należąca do kwarcytu Rawnsley, kryjąca wyjątkowy zbiór dawnych organizmów.
Współautor badania, doc. Diego Garcia-Bellido, zwrócił uwagę, że wiele skamieniałości ediakarskich to delikatne odciski miękkich ciał. – Nasza praca pokazuje, że podniesienie poziomu morza odegrało ważną rolę w stworzeniu okna wyjątkowego zachowania skamieniałości – powiedział.
Co to oznacza dla czytelnika w Polsce
Odkrycie dotyczy odległego regionu, ale ma znaczenie dla całej paleontologii. Pokazuje, że o tym, które formy życia znamy z odległej przeszłości, decydują nie tylko same organizmy, lecz także splot przypadkowych warunków środowiskowych. Skamieniałości miękkich ciał są rzadkie i powstają tylko wtedy, gdy wszystko „zagra” jak trzeba. Zrozumienie takich uwarunkowań pomaga naukowcom ocenić, jak kompletny jest nasz obraz najstarszych ekosystemów.
Dla Polski to przede wszystkim wiedza podstawowa, bez bezpośrednich skutków praktycznych. Podobne metody, czyli rekonstrukcja dawnych krajobrazów na podstawie map geologicznych i osadów, stosuje się jednak także w badaniach skał osadowych w Europie. Autorzy nie wiążą swoich wniosków z konkretnymi stanowiskami w Polsce, więc to jedynie ilustracja szerszego podejścia badawczego.
Źródło: Phys.org – „Ancient underwater canyons reveal clues to the world’s oldest animal life”
